زمزمه ملائک در شب "لیلة الرغائب"

پیامبر (ص) فرموده است: «از اولین شب جمعه ماه رجب غافل نشوید؛ زیرا آن شب، شبی است که فرشتگان آن را به لیلة الرغائب نامگذاری کرده‌اند.

کد خبر: ۱۱۷۲۳۰

پنجشنبه - ۳۰ بهمن ۱۳۹۹ / 30 November 1399

عقیق:ماه رجب، ماه خدا فرا رسید. بسیاری ماه رجب را با لیله الرغائبش می‌شناسند؛ اولین شب جمعه این ماه. شبی که ملائک نامش نهاده‌اند به لیلة الرغائب و پیامبر (ص) در وصفش فرموده است: «از اولین شب جمعه ماه رجب غافل نشوید؛ زیرا آن شب، شبی است که فرشتگان آن را به لیلة الرغائب نامگذاری کرده‌اند و زمانی که یک سوم شب بگذرد تمام فرشتگان آسمان و زمین گرد کعبه و حوالی آن جمع می‌شوند...»[1]

شب آرزوها!
اما شبی را ملائک در آسمان لیلة الرغائب خوانده اند، در روی زمین شب آروزهایش نامیده‌اند؛ گویی که بناست در این شب آروزهای دور و دراز، درست و نادرست، همه درهم برآورده شود! انسان تنها در پرتو تلاش و جهد صادقانه از نردبان کمال و ترقی بالا می‌رود و به آرزوهایش جامه عمل می‌پوشاند. خداوند در کتاب هدایتش فرموده است: «وَ أَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسانِ إِلاَّ ما سَعى‏ وَ أَنَّ سَعْیَهُ سَوْفَ یُرى؛[2]‏ براى انسان بهره‌‏اى جز سعى و کوشش او نیست، و تلاش او به زودى دیده مى‌‌شود.»

شب پاداش و عطای فراوان
لیلة الرغایب شب آرزوها نیست، شب پاداش و عطای فراوان است. رغائب جمع رغیبه است که هم به معنای «کار مورد رغبت» است و هم به معنای «پاداش و عطای فراوان».[3] بنابراین لیلة الرغائب یعنی شبی که به خاطر پاداش و فضیلت‌های فراوان، مورد میل و رغبت فراوان است و یا به معنای شب پاداش‌های فراوان است اما پاداش همواره در مقابل عمل است. این شب هم فضیلت ذاتی دارد و هم در آن اعمالی وارد شده که با انجام آن، پاداش و اجری بی‌مانند به انسان عطا می‌شود.

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرموده پنجشنبه اول ماه رجب را روزه بگیرید، آنگاه بین نماز مغرب و عشاء، دوازده رکعت نماز -با کیفتی که در کتب ادعیه ذکر شده- بخوانید. در ادامه فرموده‌اند: «کسی که چنین نمازی بخواند، خداوند همه گناهانش را می‌آمرزد، اگرچه به اندازه کف دریاها و ریگ‌های بیابان و سنگینی کوه‌ها و برگ‌های درختان باشد...»[4]

یک عمل و این همه ثواب؟!
هرچند اعمال لیلة الرغائب، کمی طولانی و طاقت‌فرسا است اما پاداشی که برای آن ذکر شده برای عده‌ای عجیب به نظر می‌رسد و از خود می‌پرسند: چطور ممکن است عملی که حدوداً یک ساعت زمان می برد تمام گذشته سیاه را پاک کند؟! و برخی چون به زعمشان این ثواب‌ها با عقلشان جور در نمی‌آید، از اساس منکر آن می‌شوند. غافل از اینکه عقل انسان خود بهترین گواه است و اعتراف می‌کند که همه چیز را نمی‌تواند بفهمد و درک کند. گاهی چیزی مخالف عقل است و گاهی چیزی با عقل تبیین نمی‌شود. بین این دو باید فرق گذاشت. اگر عقل انسان نتوانست حکمت و دلیل امری را شناسایی کند، این به معنای مخالف بودن با حکم عقل نیست.

دعوت قرآن به پیروی نکردن از حدس و گمان
قرآن نیز این حکم عقل را تأیید می‌کند که انسان نباید بدون آگاهی دقیق و همه جانبه و به صرف حدس و گمان، درباره امور قضاوت کند. خداوند در قرآن افرادی را که چنین رویه‌ای دارند، نکوهش کرده و فرموده است: «وَ ما یَتَّبِعُ أَکْثَرُهُمْ إِلاَّ ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لا یُغْنی‏ مِنَ الْحَقِّ شَیْئاً إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ بِما یَفْعَلُون‏؛[5] و بیشتر آنها، جز از گمان (و پندارهاى بى‏ اساس)، پیروى نمى‌‌کنند؛ (در حالى که) گمان، هرگز انسان را از حقّ بى‌‏نیاز نمى‏‌کند (و به حق نمى‌‏رساند)! به یقین، خداوند از آنچه انجام مى‌دهند، آگاه است!»
بی‌تردید چنین روحیه‌ای در امور مربوط به خدا و دین حساسیت و عواقب بسیار وخیم‌تری دارد. خداوند در قرآن یکی از نشانه‌های گمراهی را این دانسته که انسان بدون احاطه علمی لازم در تعالیم و مفاهیم دینی خدشه کند: «الَّذینَ یُجادِلُونَ فی‏ آیاتِ اللَّهِ بِغَیْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ الَّذینَ آمَنُوا...؛[6] همان‌ها که در آیات خدا بى‌‏آنکه دلیلى برایشان آمده باشد به مجادله برمى‌ خیزند؛ (این کارشان) خشم عظیمى نزد خداوند و نزد مؤمنان به بار مى‌‌آورد...»

تقوا؛ شرط پذیرش اعمال
هرچند خداوند رحمتش از غضبش بیشتر است و به دنبال اندک بهانه برای گسیل رحمت به بندگان است، اما خداوند حکیم است. بر اساس تعالیم مسلم دینی که آیات و روایات فراوانی درباره آن وجود دارد، اعمال انسان تابعی از ایمان و تقواست و بدون ایمان و تقوا هیچ عملی پذیرفته نیست. منطقاً هرچه ایمان و تقوای انسان بالاتر باشد، ارزش و ثواب اعمال او نیز بیشتر است. بنابراین اینگونه نیست که هرکس عملی را انجام دهد، بدون داشتن شروط لازم به پاداش آن نائل شود. کسی که حداکثر ایمان و تقوا را داراست، حداکثر پاداش عمل را دریافت می‌کند و هرچه ایمان دچار نقصان باشد، به همان نسبت از فضیلت اعمال کاسته می‌شود.

امروزه شاهد سیل شبهات بی اساس از سوی افراد ناآگاه و بی‌منطق نسبت به تعالیم خردمندانه و اخلاق مدارانه اهل‌بیت علیهم‌السلام هستیم. همانگونه که انسان نسبت به غذای جسمش حساس است، باید نسبت به افکار و نظریات که غذای روحند، حساس باشد و از پی هرکس نرود. خداوند به مؤمنان هشدار داده که مراقب باشند خود را در معرض چه افکاری قرار می‌دهند: «وَ إِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِی الْأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَنْ سَبیلِ اللَّهِ إِنْ یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاَّ یَخْرُصُون‏؛[7] اگر از بیشتر مردم روى زمین پیروى کنى [و آرا و خواسته‏‌هایشان را گردن نهى‏] تو را از راه خدا گمراه مى‏‌کنند؛ آنان فقط از گمان و پندار [که پایه علمى و منطقى ندارد] پیروى مى‏‌کنند، و تنها به حدس و تخمین تکیه مى‌‏زنند.»
حجت‌الاسلام علی روشن، استاد حوزه علمیه قم
---------------------------------
پی‌نوشت:
[1] وسائل الشیعه، ج8، ص99.
[2] نجم، آیه:39-40.
[3] مفاتیح نوین، ص635.
[4] اقبال الاعمال، ج2، ص632.
[5] یونس، آیه:36.
[6] غافر، آیه:35.
[7] انعام، آیه:116.

منبع:فارس